Zmiany dotkną około 5,5 mln osób, które obecnie otrzymują minimalne świadczenie od państwa. Reforma nie Zmiany dotkną około 5,5 mln osób, które obecnie otrzymują minimalne świadczenie od państwa. Reforma nie ogranicza się jedynie do zmiany nazwy programu. Ustawodawca zmienia wiele przepisów w Drugiej Księdze Kodeksu Socjalnego (SGB II), a większość nowych regulacji zaostrza dotychczasowe zasady.
Dlaczego rząd zdecydował się na reformę?
Rząd uzasadnia reformę trudną sytuacją gospodarczą oraz napiętą sytuacją budżetową. W nowych przepisach podkreślono konieczność jasnych zasad oraz większego zaangażowania osób zdolnych do pracy.
Priorytetem ma być szybsze wprowadzanie beneficjentów na rynek pracy. Urzędy pracy będą koncentrować się przede wszystkim na pośrednictwie zatrudnienia, a nie – jak dotychczas – na długotrwałych programach wsparcia.
Surowsze sankcje dla beneficjentów
Kluczowym elementem reformy są ostrzejsze sankcje wobec osób, które nie współpracują z urzędami pracy.
Nowe przepisy przewidują m.in.:
- obniżenie świadczenia o 30 proc. na trzy miesiące, jeśli beneficjent odmówi udziału w programach aktywizacyjnych,
- obniżenie świadczenia o 30 proc. na miesiąc po drugim nieobecnym spotkaniu w Jobcenter,
- możliwość całkowitego wstrzymania świadczenia, jeśli nieobecności będą się powtarzać.
Koalicja rządząca podkreśla, że wykorzystuje w ten sposób maksymalny zakres sankcji dopuszczony przez konstytucję. W praktyce sankcje dotyczą obecnie niewielkiej części świadczeniobiorców. Według danych średnio mniej niż 30 tys. osób miesięcznie otrzymuje takie kary.
Nowe procedury w Jobcenter
Przed wprowadzeniem sankcji urzędy pracy mają umożliwić beneficjentom osobiste wysłuchanie. Nie musi ono jednak odbyć się przed samą decyzją o obniżeniu świadczenia. Celem jest zapobieganie sytuacjom, w których osoby unikają kontaktu z urzędem, aby uniknąć sankcji.
Jednocześnie wprowadzono wyjątki dla osób w szczególnie trudnej sytuacji, np. z chorobami psychicznymi. Jeśli urzędnicy zauważą przesłanki wskazujące na problemy psychiczne utrudniające podjęcie pracy, mogą skierować beneficjenta na badanie lekarskie lub psychologiczne.
Rząd chce także szybciej uruchamiać programy integracji z rynkiem pracy.
Jak reformę oceniają politycy?
Dla chadecji reforma stanowi realizację jednego z kluczowych obietnic wyborczych. Posłanka CSU Silke Launert podkreśla, że zmiany mają zwiększyć odpowiedzialność i aktywność osób korzystających z pomocy państwa.
Z kolei ekspert CDU ds. rynku pracy Marc Biadacz wskazuje, że nowe przepisy mają zapewnić większą konsekwencję w karaniu za naruszenia obowiązków oraz skuteczniej zwalczać nadużycia w systemie świadczeń.
Reforma wywołała także dyskusję wewnątrz SPD. Najwięcej kontrowersji wzbudziła możliwość całkowitego wstrzymania świadczeń, która zdaniem części polityków może prowadzić do zbyt dużych trudności społecznych.
Mimo krytyki kierownictwo partii poparło projekt. Minister pracy Bärbel Bas przekonywała przed głosowaniem w Bundestagu, że reforma jednocześnie pomaga osobom potrzebującym wsparcia i zwiększa oczekiwania wobec ich współpracy z państwem.
Dlaczego Bürgergeld znika tak szybko?
Program Bürgergeld wprowadzono 1 stycznia 2023 roku jako następcę systemu Hartz IV. Rządząca wówczas koalicja chciała stworzyć bardziej nowoczesny model wsparcia dla bezrobotnych.
Krytycy twierdzili jednak, że system bywa niesprawiedliwy wobec osób pracujących i zbyt łagodny wobec części beneficjentów. W czasie kampanii wyborczej lider CDU Friedrich Merz zapowiadał gruntowną reformę systemu oraz duże oszczędności.
Oszczędności będą niewielkie
Ostateczna ustawa nie przewiduje jednak znaczących cięć. Rząd szacuje, że dzięki reformie budżet państwa zaoszczędzi najwyżej kilkadziesiąt milionów euro rocznie. To niewielka kwota w porównaniu z całkowitymi wydatkami na Bürgergeld, które w ubiegłym roku wyniosły około 47 mld euro.
Według analiz medialnych oszczędności mogą stanowić mniej niż 0,2 proc. całego budżetu programu. Co więcej, od 2028 roku resort pracy przewiduje nawet dodatkowe koszty – około 10 mln euro rocznie – związane z większym nakładem pracy urzędów przy pośrednictwie zatrudnienia.
Krytyka organizacji społecznych
Reforma spotkała się z ostrą krytyką organizacji społecznych i charytatywnych. Blisko 40 organizacji zwróciło się w tej sprawie do kanclerza Niemiec.
Według nich nowe przepisy mogą uderzyć również w dzieci. Jeśli świadczenie zostanie całkowicie wstrzymane, gospodarstwo domowe straci środki przeznaczone na podstawowe potrzeby, takie jak jedzenie czy ubrania.
Organizacje zwracają też uwagę na inny zapis reformy. Obowiązek pracy ma obowiązywać już od pierwszego roku życia dziecka. Krytycy uznają to za nierealistyczne, ponieważ w Niemczech brakuje ponad 400 tys. miejsc w żłobkach i przedszkolach.
Według danych około jedna trzecia osób pobierających Bürgergeld to rodziny z nieletnimi dziećmi. Organizacje obawiają się więc, że nowe przepisy zwiększą presję przede wszystkim na rodziców i opiekunów.
Źródło: tagesschau
Zdjęcie: freepik
