Choć działające jeszcze wystawy stałe w różnym stopniu odpowiadają współczesnym standardom, miejsca te oczywiście ciągle pozostają interesujące. Turyści i miłośnicy kultury uzyskali dostęp do nich właśnie dzięki ich muzealnemu wykorzystaniu.
Warto przypomnieć, że działający w pierwszej połowie XIII wieku w Wiedniu poeta liryczny Neidhart von Reuental cieszył się statusem supergwiazdy. Zdobył on tak wielką popularność, że po śmierci spoczął w katedrze św. Szczepana w Wiedniu razem ze swoim, działającym około sto lat później, uczniem Neithartem Fuchsem.
Wkrótce po 1400 roku przedsiębiorca i polityk komunalny Michel Menschein polecił ozdobić salę festiwalową w swoim domu w centrum Wiednia freskami z motywami neidhartowskimi. W epoce baroku właściciele gruntownie przebudowali budynek i zniszczyli wiele elementów, między innymi poprzez wzniesienie nowej klatki schodowej. Kiedy w 1979 roku, podczas kolejnej przebudowy, odkryto tam najstarsze znane świeckie freski w Wiedniu, wydarzenie to wywołało sensację o znaczeniu historyczno-kulturowym.
Współczesna wystawa stała w średniowiecznych murach
Od 1982 roku w objętym ochroną zabytków i pozostającym w rękach prywatnych domu przy Tuchlauben działa oddział dzisiejszego Muzeum Wiednia. Aktualna, w pełni nowoczesna wystawa stała z 2019 roku nie tylko wyjaśnia na niewielkiej przestrzeni konteksty związane z Neidhartem i prezentuje komputerową animację historycznego budynku, lecz także przybliża podstawowe realia życia w średniowieczu.
Największe wrażenie robią same freski, ukazujące bitwę na śnieżki, bójki chłopów czy napastowaną młodą kobietę. Wśród malowideł znajduje się też motyw z „opowieści o fiołku” Neidharta, choć brakuje najbardziej dosadnej, najsłynniejszej sceny, w której chłopi zastępują fiołek przeznaczony dla księżnej odchodami.
Gumpendorf jako teren działań wojennych
Dzięki zachowanym freskom średniowieczna sala festiwalowa wydaje się bardziej autentyczna niż trzy XIX-wieczne przestrzenie muzealne, które wkrótce zostaną zamknięte. W ich przypadku zachowały się właściwie tylko same budynki, pozbawione oryginalnego wyposażenia, a część później odtworzono. Joseph Haydn po powrocie z Anglii zlecił przebudowę ogrodowego domu kupionego w 1793 roku przy małej Steingasse na Windmühle koło Gumpendorfu. Wprowadził się tam w 1797 roku i mieszkał aż do śmierci w 1809. W tym domu skomponował m.in. oratoria „Stworzenie świata” i „Pory roku”.
Wystawa stała, którą zmodernizowano w 2009 roku w domu przy dzisiejszej Haydngasse w 6. dzielnicy Wiednia, nie sprawia wrażenia przestarzałej, mimo że brakuje w niej multimediów. Na parterze twórcy najpierw opowiadają historię przedmieścia. Następnie wyjaśniają, że ówczesna stolica rezydencjonalna rozwijała się powoli, ponieważ cesarz Franciszek, obawiając się rewolucji na wzór francuski, sprzeciwiał się osiedlaniu przemysłu. Mimo to Francja w 1809 roku wkroczyła do Gumpendorfu z wojskami napoleońskimi i zamieniła okolicę domu Haydna w teren działań wojennych. Kilka tygodni później kompozytor zmarł. „Atak bardzo go dotknął”, informuje wystawa, która prezentuje także obowiązkową kulę armatnią.
Brahms i Stifter jako nieoczekiwani sublokatorzy
Ekspozycja na pierwszym piętrze w logiczny sposób kontynuuje narrację i koncentruje się na Haydnie jako kompozytorze. Zwiedzający oglądają rzekomo używany przez niego klawikord, popiersie Haydna oraz historyczne karty nutowe, których nie wolno fotografować. Wątpliwości budzi jednak obecność sublokatora. Od 1980 roku w tym domu funkcjonuje także wystawa poświęcona Johannesowi Brahmsowi, który po wyburzeniu na początku XX wieku jego domu mieszkalnego i miejsca śmierci przy Karlsgasse pozostał bez własnej siedziby muzealnej.
Nieoczekiwanego sublokatora można znaleźć również w domu narodzin Franza Schuberta. Chodzi o pochodzącego z Górnej Austrii pisarza Adalberta Stiftera, którego ekspozycja przedstawia jako malarza pejzażystę. W domu przy ówczesnym Himmelpfortgrund, dzisiejszej Nußdorfer Straße w 9. dzielnicy Wiednia, 31 stycznia 1797 roku przyszedł na świat kompozytor Franz Schubert. W budynku mieściła się wówczas także szkoła, w której uczył jego ojciec Franz Theodor. Rodzina Schubertów przeniosła się jednak już w 1801 roku, a muzyczna kariera Franza rozpoczęła się gdzie indziej.
Nowa wystawa o Schubercie w 2028 roku
Brak powiązania miejsca z konkretnymi dziełami widać w stałej wystawie z 1996 roku, zdominowanej przez sztuki plastyczne. Zwiedzający oglądają portrety Schuberta, jego bliskich oraz odwiedzanych przez niego miejsc, a także afisze, nuty, instrumenty muzyczne i najważniejszy eksponat — jego okulary. Przesłanie ekspozycji pozostaje jednak niejasne. Z okazji 200. rocznicy śmierci kompozytora w 2028 roku Muzeum Wiednia planuje nową wystawę stałą, która prawdopodobnie wyraźniej określi jej koncepcję.
Z lat dziewięćdziesiątych pochodzi również wystawa stała, którą można jeszcze oglądać w mieszkaniu Johanna Straussa w 2. dzielnicy. Odnoszący sukcesy kompozytor wprowadził się tam w połowie lat sześćdziesiątych XIX wieku wraz z żoną Henriette Chalupetzky i mieszkał przy eleganckiej Praterstraße aż do przeprowadzki do willi w Hietzingu w 1874 roku. Zimą 1866/67 skomponował tam „Nad pięknym modrym Dunajem”. Po krótkim wprowadzeniu dotyczącym Leopoldstadt, która za czasów Straussa przekształciła się w wielkomiejską dzielnicę, wystawa prezentuje swoiste potpourri tematów związanych z kompozytorem, jego rodziną i twórczością.
141 metrów kwadratowych dla fanów Straussa
Bez wątpienia miłośnicy twórczości Straussa znajdą tu wiele dla siebie. Ekspozycja pokazuje liczne obrazy z jego wizerunkiem, popiersia oraz, oczywiście, obowiązkową maskę pośmiertną. Jednocześnie wystawa rozczarowuje. Zwłaszcza po roku Straussa 2025, kiedy Wiedeńskie Muzeum Teatru mogło zaprezentować kompozytora na większej przestrzeni, bardziej szczegółowo i wnikliwie. Rezygnacja Muzeum Wiednia z tej lokalizacji oraz z możliwości upamiętniania tu Straussa byłaby jednak stratą. Czynsz wydaje się bowiem stosunkowo niski. Gdy w 2010 roku koncern nieruchomości sprzedał cały budynek niemieckiej księżniczce, umowa kupna wymieniała główny czynsz w wysokości 549 euro za mieszkanie o powierzchni 141 metrów kwadratowych.
Źródło: oe24
Foto: Facebook/@Wien Museum
