Hitzefrei w Niemczech – czy pracownikom przysługuje wolne z powodu upałów?

Hitzefrei w Niemczech nie oznacza automatycznie wolnego z powodu upału dla pracowników. Historycznie termin ten odnosi się przede wszystkim do szkół i oznacza wcześniejsze zakończenie zajęć z powodu wysokiej temperatury. Osoby dorosłe nie mają ustawowego prawa do opuszczenia miejsca pracy tylko dlatego, że w biurze lub na budowie zrobiło się bardzo gorąco.

Nie oznacza to jednak, że niemieckie prawo pozostawia pracowników bez ochrony. Przeciwnie. Pracodawca w Niemczech ma tzw. Fürsorgepflicht, czyli obowiązek dbania o zdrowie i bezpieczeństwo osób pracujących. Zasady te wynikają między innymi z technicznych reguł dotyczących miejsc pracy (ASR A3.5). Przepisy wprowadzają stopniowe obowiązki pracodawcy, gdy temperatura w pomieszczeniach przekracza 26°C, 30°C oraz 35°C. Im wyższa temperatura, tym więcej działań musi podjąć firma, aby zapewnić odpowiednie warunki wykonywania obowiązków.

Od ilu stopni jest za gorąco? Limity temperatur według niemieckiego BHP

Wbrew popularnym opiniom niemieckie przepisy nie wskazują jednej temperatury, od której pracownik automatycznie otrzymuje wolne od upałów. Zamiast tego obowiązuje system stopniowej ochrony zdrowia. Ocenia się przede wszystkim temperaturę w miejscu pracy oraz możliwość zastosowania odpowiednich środków ochrony. Dzięki temu pracodawca może reagować jeszcze zanim wysoka temperatura stanie się zagrożeniem.

Najważniejsze wytyczne znajdują się w zasadach ASR A3.5, które określają temperatury w miejscu pracy i obowiązki pracodawcy. Nie są to sztywne granice prawa pracy w rozumieniu kodeksowym, ale stanowią obowiązujący punkt odniesienia podczas kontroli warunków BHP oraz oceny, czy pracodawca właściwie zadbał o bezpieczeństwo zatrudnionych.

Już po przekroczeniu 26 stopni pracodawca powinien ograniczyć nagrzewanie biura. Może wcześniej wietrzyć pomieszczenia, opuścić rolety, zastosować folie przeciwsłoneczne albo udostępnić wentylatory. Takie działania mają zapobiegać dalszemu wzrostowi temperatury i chronić zdrowie pracowników.

Gdy temperatura w pomieszczeniu przekracza 30 stopni, obowiązki stają się znacznie szersze. Firma powinna zapewnić darmowe napoje, umożliwić częstsze przerwy, rozważyć zmianę godzin pracy lub złagodzenie zasad dotyczących ubioru. W wielu biurach wprowadza się wtedy elastyczny czas pracy (Gleitzeit), aby pracownicy mogli rozpoczynać obowiązki wcześniej i unikać największych upałów.

Najbardziej rygorystyczny próg obowiązuje przy temperaturze powyżej 35 stopni. Takie pomieszczenie nie jest już uznawane za odpowiednie do wykonywania pracy, jeśli nie zastosowano specjalnych środków ochrony. W praktyce pracodawca powinien przenieść zespół do chłodniejszego pomieszczenia, umożliwić pracę zdalną albo znaleźć inne rozwiązanie organizacyjne. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do samodzielnego opuszczenia biura.

Praca w biurze a praca fizyczna na budowie – jak upały wpływają na Twoje prawa?

Choć zasada ochrony zdrowia obowiązuje wszystkich pracowników, przepisy inaczej podchodzą do pracy wykonywanej w klimatyzowanym biurze, a inaczej do obowiązków realizowanych na otwartej przestrzeni. Wysoka temperatura wpływa na organizm inaczej podczas siedzenia przed komputerem, a inaczej podczas ciężkiej pracy fizycznej w pełnym słońcu. Dlatego niemieckie przepisy przewidują różne środki ochrony.

Niezależnie od miejsca wykonywania obowiązków nie zmienia się jednak jedna zasada. Sam fakt, że jest gorąco, nie daje prawa do samodzielnego opuszczenia stanowiska pracy. Najpierw należy zgłosić problem przełożonemu i umożliwić pracodawcy podjęcie odpowiednich działań zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Upały i Hitzefrei w biurze

Jeżeli pracujesz w biurze, nie możesz po prostu wyłączyć komputera i wrócić do domu tylko dlatego, że temperatura przekroczyła 30 lub nawet 35 stopni. Samowolne opuszczenie miejsca pracy może zostać potraktowane jako naruszenie obowiązków pracowniczych. W zależności od okoliczności może skończyć się upomnieniem (Abmahnung), a w skrajnych przypadkach nawet rozwiązaniem umowy o pracę (Kündigung).

Masz jednak prawo oczekiwać, że pracodawca zastosuje odpowiednie środki ograniczające skutki upałów. Mogą to być wentylatory, klimatyzacja, rolety przeciwsłoneczne, darmowe napoje czy złagodzenie zasad dotyczących ubioru. Coraz więcej niemieckich firm decyduje się również na przesunięcie godzin pracy lub umożliwia wcześniejsze rozpoczynanie dnia pracy.

Jeżeli temperatura w biurze przekroczy 35 stopni, pracodawca powinien zapewnić inne miejsce wykonywania obowiązków albo zorganizować pracę w chłodniejszych warunkach. W praktyce często oznacza to przeniesienie zespołu do klimatyzowanego pomieszczenia lub zgodę na wykonywanie obowiązków w formie Homeoffice. Kluczowe jest jednak to, że decyzję podejmuje pracodawca, a nie pracownik.

Praca na budowie i na zewnątrz – zasady dla branży budowlanej

Osoby zatrudnione na budowie w Niemczech lub wykonujące obowiązki na świeżym powietrzu są szczególnie narażone na skutki wysokiej temperatury. W takich przypadkach sam cień budynku czy wentylacja nie wystarczą. Pracodawca powinien zapewnić dodatkowe środki ochrony przed słońcem oraz ograniczyć ryzyko przegrzania organizmu.

Oznacza to zapewnienie odpowiedniej ilości wody, kremów z filtrem UV, miejsc zacienionych oraz częstszych przerw. Na wielu budowach montuje się także zadaszenia lub namioty, pod którymi pracownicy mogą odpocząć. Jeśli charakter wykonywanych obowiązków wymaga noszenia odzieży ochronnej, pracodawca powinien uwzględnić dodatkowe obciążenie organizmu podczas planowania pracy.

Powszechną praktyką w niemieckiej branży budowlanej jest również zmiana godzin pracy. Wiele ekip rozpoczyna pracę już około godziny 5:30 lub 6:00 rano, aby zakończyć najbardziej wymagające zadania jeszcze przed największymi upałami. W wyjątkowych sytuacjach, gdy ekstremalne warunki pogodowe uniemożliwiają bezpieczne wykonywanie pracy, przedsiębiorcy mogą korzystać z instrumentów wsparcia, takich jak Saison-Kurzarbeitergeld obsługiwany między innymi przez fundusz SOKA-BAU. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy kontynuowanie robót staje się niemożliwe lub zagraża zdrowiu pracowników.

Home Office w Niemczech a upały – czy w domu przysługuje Hitzefrei?

Coraz więcej osób pracujących w Niemczech wykonuje obowiązki zdalnie. Nic więc dziwnego, że podczas letnich fal upałów pojawia się pytanie, czy można zamknąć laptopa, gdy mieszkanie na poddaszu zamienia się w piekarnik. Odpowiedź jest jednoznaczna. Hitzefrei nie przysługuje również podczas pracy w Home Office.

Wiele osób błędnie zakłada, że skoro w biurze obowiązują określone limity temperatury, to takie same zasady dotyczą pracy wykonywanej z domu. Niemieckie prawo rozróżnia jednak miejsce pracy udostępnione przez pracodawcę od prywatnego mieszkania pracownika. To właśnie ta różnica ma kluczowe znaczenie dla Twoich praw.

Przepisy dotyczące temperatury w miejscu pracy, w tym zasady wynikające z ASR A3.5, obowiązują przede wszystkim oficjalne pomieszczenia zakładowe. Oznacza to, że reguły związane z temperaturą powyżej 26°C, 30°C i 35°C odnoszą się do biur oraz innych przestrzeni pozostających pod kontrolą pracodawcy. W prywatnym mieszkaniu sytuacja wygląda inaczej.

Pracodawca nie ma prawnej ani technicznej możliwości montowania klimatyzacji, rolet czy innych systemów chłodzenia w Twoim domu. Nie odpowiada również za temperaturę panującą w mieszkaniu. Z tego powodu nie możesz powołać się na przepisy ASR tylko dlatego, że w salonie lub domowym gabinecie zrobiło się zbyt gorąco.

Jeżeli zgłosisz przełożonemu, że temperatura w Twoim mieszkaniu przekracza 35 stopni i uniemożliwia bezpieczne wykonywanie obowiązków, firma nie musi udzielić Ci wolnego z powodu upału. W wielu przypadkach pracodawca może zaproponować powrót do biura, jeśli panują tam lepsze warunki. Dla wielu pracowników będzie to najprostszy sposób na kontynuowanie pracy w komfortowej temperaturze.

Warto pamiętać, że pojęcie Home Office w Niemczech często obejmuje również tzw. mobiles Arbeiten, czyli pracę mobilną. Jeżeli pozwalają na to zapisy umowy oraz charakter wykonywanych obowiązków, możesz pracować z innego miejsca niż własne mieszkanie. Niektórzy wybierają klimatyzowane przestrzenie coworkingowe, biblioteki lub inne chłodniejsze lokalizacje.

Najczęściej stosowanym rozwiązaniem podczas upałów pozostaje jednak elastyczny czas pracy (Gleitzeit). Wielu pracodawców zgadza się na rozpoczęcie pracy bardzo wcześnie rano, kiedy temperatura jest jeszcze znośna. Innym rozwiązaniem jest kilkugodzinna przerwa w najgorętszej części dnia i dokończenie obowiązków wieczorem. Takie podejście pozwala zachować produktywność i jednocześnie ograniczyć ryzyko przegrzania organizmu.

Prawo pracy w upały: Polska a Niemcy – najważniejsze różnice

Choć zarówno polskie, jak i niemieckie przepisy zobowiązują pracodawców do zapewnienia bezpiecznych warunków pracy, sposób ochrony pracowników przed upałami wygląda inaczej. W Niemczech obowiązuje system stopniowych działań uzależnionych od temperatury w pomieszczeniu. W Polsce przepisy nie określają jednej maksymalnej temperatury dla dorosłych pracowników, ale nakładają na pracodawcę obowiązki wynikające z przepisów BHP.

Największe różnice dotyczą granicznych temperatur oraz obowiązku podejmowania konkretnych działań. W praktyce osoby planujące pracę w Niemczech często są zaskoczone, że mimo bardzo wysokiej temperatury nie otrzymują automatycznie Hitzefrei. Zamiast tego pracodawca ma obowiązek ograniczyć skutki upału poprzez odpowiednią organizację pracy.

Dla polskich pracowników zatrudnionych w Niemczech najważniejsza jest jedna zasada. Wysoka temperatura nie zwalnia z obowiązku wykonywania pracy. Jednocześnie pracodawca nie może ignorować zagrożenia dla zdrowia pracowników i powinien dostosować organizację pracy do panujących warunków.

Hitzefrei u sąsiadów: Jak to wygląda w Austrii i Szwajcarii?

Choć Niemcy mają szczegółowe wytyczne dotyczące temperatury w miejscu pracy, w innych krajach niemieckojęzycznych obowiązują nieco odmienne rozwiązania. Szczególnie widoczne jest to w branży budowlanej, gdzie zagrożenie wynikające z pracy w pełnym słońcu jest największe.

W Austrii przepisy są bardziej restrykcyjne wobec pracy wykonywanej podczas ekstremalnych upałów. W branży budowlanej funkcjonuje oficjalne rozwiązanie określane jako Hitzefrei, które może znaleźć zastosowanie po przekroczeniu temperatury 32,5°C. 

Szwajcaria stosuje nieco inne podejście. Tamtejsze przepisy opierają się przede wszystkim na wytycznych urzędu SECO. Szczególną uwagę zwraca się na ograniczenie czasu ekspozycji na słońce, planowanie pracy w chłodniejszych godzinach oraz obowiązkowe przerwy dla osób wykonujących ciężkie prace fizyczne na zewnątrz.

Hitzefrei w niemieckiej szkole – kiedy dzieci mogą wrócić wcześniej do domu?

Choć wiele osób kojarzy słowo Hitzefrei z wolnym od pracy, w rzeczywistości jego pierwotne znaczenie dotyczy niemieckich szkół. To właśnie uczniowie mogą zostać wcześniej zwolnieni z lekcji, gdy wysoka temperatura utrudnia naukę. Nie oznacza to jednak, że obowiązują takie same zasady w całych Niemczech.

Za organizację edukacji odpowiadają poszczególne kraje związkowe (landy), dlatego nie istnieje jedna ogólnokrajowa ustawa określająca temperaturę, od której szkoła musi ogłosić Hitzefrei. W praktyce najważniejszą rolę odgrywa dyrektor szkoły, który ocenia warunki panujące w budynku i podejmuje decyzję o skróceniu zajęć. W wielu landach ministerstwa edukacji publikują jedynie wytyczne, które pomagają dyrekcji w podejmowaniu decyzji.

Dla polskich rodziców mieszkających w Niemczech szczególnie ważna jest jeszcze jedna zasada. Nawet jeśli szkoła ogłosi Hitzefrei, młodsze dzieci nie mogą zostać po prostu odesłane do domu bez zapewnienia opieki. Obowiązuje tzw. Betreuungspflicht, czyli obowiązek zapewnienia opieki uczniom szkoły podstawowej do momentu odebrania ich przez rodziców albo do zakończenia standardowych godzin zajęć. Z kolei uczniowie starszych klas szkół średnich (Sekundarstufe II) zazwyczaj nie korzystają z Hitzefrei.

Hitzefrei w poszczególnych landach

W praktyce decyzja zawsze zależy od rzeczywistych warunków panujących w konkretnej szkole. Znaczenie ma nie tylko temperatura powietrza, ale również nasłonecznienie budynku, możliwość wietrzenia sal oraz wiek uczniów.

Co ma zrobić pracujący rodzic, gdy dziecko nagle dostanie Hitzefrei?

Nagłe skrócenie lekcji może być dużym wyzwaniem organizacyjnym. Dotyczy to zwłaszcza rodziców pracujących na pełen etat, którzy nie są w stanie natychmiast odebrać dziecka ze szkoły. Niemieckie przepisy przewidują jednak rozwiązania chroniące zarówno dzieci, jak i rodziców.

Najważniejsza pozostaje wspomniana wcześniej Betreuungspflicht. Jeżeli dziecko uczęszcza do szkoły podstawowej, placówka ma obowiązek zapewnić mu opiekę nawet wtedy, gdy regularne lekcje zostaną zakończone wcześniej z powodu upału. Dzięki temu rodzice nie muszą obawiać się, że kilkuletnie dziecko zostanie samo przed szkołą.

Na początku roku szkolnego wiele szkół rozdaje również formularze zgody (Einverständniserklärung). Rodzice określają w nich, czy zgadzają się na samodzielny powrót dziecka do domu w przypadku ogłoszenia Hitzefrei. Jeśli takiej zgody nie udzielisz, szkoła musi zapewnić opiekę do momentu odebrania dziecka.

Jeżeli wyjątkowa sytuacja wymaga wcześniejszego wyjścia z pracy, nie możesz po prostu opuścić stanowiska. Powinieneś poinformować przełożonego i wspólnie ustalić rozwiązanie. W praktyce najczęściej wykorzystuje się elastyczny czas pracy (Gleitzeit), odbiór nadgodzin albo indywidualne ustalenia z pracodawcą.

Warto również pamiętać o § 616 niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB). Przepis ten przewiduje możliwość krótkotrwałego, płatnego zwolnienia z pracy w przypadku nieprzewidzianych sytuacji losowych niezależnych od pracownika. Trzeba jednak sprawdzić umowę o pracę lub układ zbiorowy (Tarifvertrag), ponieważ wielu pracodawców wyłącza stosowanie tego przepisu.

Hitzefrei w Niemczech – najczęściej zadawane pytania

Czy mogę wyjść z pracy w Niemczech, gdy jest zbyt gorąco?

Nie. Najpierw zgłoś problem pracodawcy. Samowolne opuszczenie miejsca pracy może skutkować upomnieniem lub nawet zwolnieniem.

Czy pracodawca w Niemczech musi zapewnić klimatyzację?

Nie. Musi jednak zastosować skuteczne rozwiązania obniżające temperaturę lub ograniczające skutki upału.

Od ilu stopni przysługuje woda w pracy w Niemczech?

Obowiązkowe działania ochronne obowiązują od 30°C. Już po przekroczeniu 26°C pracodawca powinien rozpocząć pierwsze działania ograniczające skutki upału.

Najważniejsze informacje

W Niemczech Hitzefrei dotyczy przede wszystkim uczniów, a nie pracowników. Dorosłym nie przysługuje automatyczne wolne z powodu upału, nawet gdy temperatura przekracza 35°C.

Nie oznacza to jednak, że pracodawca może ignorować wysoką temperaturę. Niemieckie przepisy BHP nakładają na niego obowiązek ochrony zdrowia pracowników i stopniowego wprowadzania odpowiednich środków wraz ze wzrostem temperatury.

Jeśli znasz swoje prawa i obowiązki, łatwiej ocenisz, kiedy możesz domagać się dodatkowych działań ze strony pracodawcy i jak postępować podczas kolejnej fali upałów.

Źródła: br, tagesschau, brisant

Zdjęcia: magnific